Forumi Zëri YT!
Would you like to react to this message? Create an account in a few clicks or log in to continue.

Shko poshtë
Admin
Admin
Administrator
Administrator
Regjistruar : 25/12/2007
Postime : 5043
Points : 2624
Reputacioni : 226
Medalje Medalje2 Medalje3
http://www.zeriyt.net/

Dokumentat e para te shqipes se shkruar Empty Dokumentat e para te shqipes se shkruar

24th April 2008, 20:57
Formula e Pagëzimit (1462)

Fjalori i Arnold Fon Harfit (1497) dhe
Perikopeja e Ungjillit të Pashkës ( fundi i sh.XV-fillimi sh.XVI)
Nën
pluhurin e arkivave të Evropës dhe sidomos të atyre të Vatikanit mund
të gjenden edhe shumë dokumente të tjera, ndoshta më të plotë e më
domethënës.

1. Formula e Pagëzimit (1462)

Më i vjetri
ndër këto tri dokumente është "Formula e pagëzimit" Ajo i përket vitit
1462. Është një fjali e shkurtër në mes të një shkrimi latinisht.

Kryepeshkopi
i Durrësit, Pal Engjëlli, mik e bashkëpunëtor i Skënderbeut
(1417-1469), gjatë një vizite në dioqezën e tij gjeti shumë të meta e
mangësi në punët e ushtrimit të fesë. Për t'i shmangur ato ai lëshoi
një qarkore në gjuhen latine. Kjo qarkore është lëshuar nga një kishë
në Mat dhe mban datën 8 nëntor 1462. Me anë të saj, ndërmjet të
tjerash, ai jepte leje që, në ato kohë luftërash kur prindërit nuk
kishin mundësi t'i dërgonin fëmijët në kishë t'i pagëzonin vetë në
shtëpi, duke thënë shqip në ketë ceremoni

" Formulën e pagëzimit" që është: "Un të pagëzonj pr'emen't Atit e t'birit e t'shpirtit shenjt".

Formula është shkruar në dialektin e veriut me shkronja latine.

Gjuha
e tekstit dhe vlerat e përdorimit në shqip të disa shkronjave latine
kanë një afri shumë të madhe me veprën e Buzukut, çka të bën të mendosh
se shkrimi i shqipës duhet të ketë pasur një traditë me të vjetër, ku
janë mbështetur te dy; edhe shkruesi i kësaj formule, edhe Buzuku.
Dokumenti u zbuluar me 1915 nga historiani rumun Nikola Jorga në një
nga bibliotekat e Milanos, Itali.

2. Fjalori i Arnold Fon Harfit (1497)

Me
të njëjtin alfabet latin është shkruar në shekullin e XV edhe dokumenti
i dytë i gjuhës shqipe: Fjalorthi i Arnold fon Harfit, i vitit 1497

Udhëtari
gjerman Arnold Fon Harf (1417-1505) ne vitin 1496, u nis nga Kelni, për
të bërë një vizitë në tokat e shenjta, në Palestinë, udhëtim që e kreu
për tre vjet. Në vitin 1497 ai kaloi në bregdetin e Shqipërisë dhe
konkretisht në Ulqin, Durrës e Sazan. Gjatë këtij udhëtimi për të
komunikuar sadopak me njerëzit, ai shënoi 26 fjalë shqipë, 8 shprehje e
numrat 1 deri 10 dhe 100 e 1000 të shoqëruar me përkthim në
gjermanisht. Janë fjalë të zakonshme si: ujë, verë, bukë, mish etj., që
iu deshën udhëtarit në jetën e tij të përditshme sa qëndroi ne Shqipëri.

Me
përshtypjet e udhëtimit Harfi la në gjermanisht një dorëshkrim, i cili
u botua më 1860, pas tre shekujsh e gjysmë. Këtu gjendet edhe ky
Fjalorth i vogël i gjuhës shqipe, i cili përbën dokumentin e dytë të
shqipes së shkruar.

Udhëtari, përveç listës së fjalëve,
shprehjeve e numëroreve, ka lënë edhe disa shënime në ato vende të
bregdetit shqiptar ku kaloi. Ndër të tjera ai shkruan se "Ulqini është
një qytet shqiptar i bukur e i vogël". Për Shkodrën megjithëse kaloi
nëpër të, ngaqë udhëtimi Ulqin-Durrës, e bëri me det, thotë "se është
një qytet i madh i sapo pushtuar nga osmanët". Ishullin e Sazanit e
përshkruan "si një liman të mirë deti, ku ka shume anije, në krahun e
majtë të të cilit ndodhet një fshat i madh me 2000 vatra, i quajtur
Vlorë" etj.

3. Perikopeja e Ungjillit të Pashkës ( fundi i sh.XV-fillimi sh.XVI)

Perikopeja e Ungjillit të Pashkës ( fundi i sh.XV-fillimi sh.XVI) është dokumenti i tretë i shqipes së shkruar

Ai
i perket fundit të shekullit XV ose fillimit të shekullit XVI. Ky
dokument përbëhet nga 2 pjesë të vogla bible në gjuhën shqipe që u
gjetën në një dorëshkrim greqisht të shekullit të XIV, me të cilin ato
nuk kanë asnjë lidhje. Ato janë në dialektin e Jugut, të shkruara me
alfabetin grek. Këto fakte tregojnë se gjuha shqipe në atë kohë duhet
të ketë qenë shkruar jo vetëm në Shqipërinë e Veriut, por edhe në
Shqipërinë e Jugut.

Po para këtyre tri dokumenteve a ka qenë e shkruar gjuha shqipe?

Kjo
është një pyetje që deri më sot nuk ka gjetur përgjigje të plotë. Shumë
të dhëna na bëjnë të mendojmë se shqipja duhet të ketë qenë shkruar
edhe me parë. Ndër të tjera arqipeshkvi francez i Tivarit, i njohur me
emrin Brokard, që ka shëtitur shumë vende të Evropës dhe të Azisë, në
një relacion latinisht të vitit 1332 shkruante:"Sado që shqiptarët kanë
një gjuhe fare të ndryshme nga gjuha latine, prapë ata kanë në përdorim
edhe në tërë librat e tyre shkronjën latine". Ky fakt të bën të mendosh
se shqipja duhet të ketë qenë shkruar të paktën që në shekullin XIV.
Por kjo deri me sot nuk është e dokumentuar.
Mbrapsht në krye
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti përgjigjeni temave të këtij forumi